دستورى وجود ندارد كه بر خلاف رضا و خوشنودى انسان باشد ؟ ! ( 1 ) - 3 - اگر « اكراه » در اين آيه به معناى ناخوشايندى تفسير شود ، با ذيل آيه كه « تبيّن و روشن شدن راه‌هاى هدايت و ضلالت است » ، نمىسازد جز اين كه بگوييم واضح و روشن بودن دلايل و علائم حقانيت دين ، در دل انسان رضا و رغبت به وجود مىآورد كه با خوشايندى و ميل خود ، آن را بپذيرد و در چنين صورت نيازى نيست كه مردم بر خلاف رضا و رغبتشان به پذيرفتن دين وادار شوند . اگر آيه بدين گونه تفسير گردد ، در اين صورت اصلا با آيه جهاد قابل نسخ نمىباشد تا در پيرامون آن سخنى به ميان آيد زيرا دين اسلام از روز اول دلايلش محكم و استوار و براهين آن روشن و نمايان و روز به روز استوارتر و نمايان‌تر مىگردد و اين تبيّن ، بداهت و روشنى براى تمام مردم اعصار اول و قرون بعدى هميشه بوده و خواهد بود و پيوسته بيشتر خواهد گرديد . پس با اين حال چگونه متصور است كه در اثر همان تبيّن و روشنى ، مردم اوايل اسلام در پذيرفتن دين آزاد باشند ولى در زمان‌هاى بعدى اين حكم با فرمان جهاد نسخ گردد و مردم به حكم اكراه و با ناخوشايندى وادار به پذيرفتن دين گردند ، در صورتى كه تبيّن و روشنى در دوران‌هاى بعدى بيشتر بود ، دلايل و براهين ، استوارتر و نمايان‌تر مىشد ؟ ! اگر تبيّن و روشنى راه هدايت از راه ضلالت ، دليل آزادى و رعايت رضا و رغبت در پذيرش دين بود ، جايى براى جهاد باقى نمىماند ، در صورتى كه موضوع جهاد در اسلام يك حكم حتمى و ثابت است . اين است كه بايد گفت « اكراه » در آيهء مورد بحث به معناى « ناخوشايندى » و مخالف ميل و رغبت نيست ، پس قهرا به معناى دوم است كه همان « اجبار » مقابل اختيار مىباشد و در اين صورت هدف و معناى آيه شريفه چنين خواهد بود كه : دين خدا بر پايهء اكراه و اجبار استوار نيست ، نه در اصول و عقايد و نه در فروع و احكامش كوچك‌ترين پيچيدگى و مطلب غير قابل درك وجود ندارد ، دين خدا ساده و روشن و واضح بوده ، بر فطرت و طبيعت بشرى بنا نهاده شده است . خداوند كه كتاب‌هاى آسمانى را نازل فرموده و پيامبرانى فرستاده تا دين و قوانين‌اش را روشن ساخته است ، به اين جهت كه هركس از روى دليل و برهان و از راه روشن و مستقيم به سعادت برسد و يا در بدبختى و هلاكت قرار گيرد ، نه كوركورانه و و از راه تقليد و يا عادت . خداوند در يك آيه ديگر اين حقيقت را چنين بيان مىكند كه :